Jedna kostka potrafi uruchomić handel, budowę i małą wojnę o najlepsze skrzyżowanie. W tym poradniku wyjaśniam zasady gry planszowej Catan, od przygotowania planszy i pierwszych osad po handel, złodzieja, karty rozwoju oraz warunek zwycięstwa.
Najważniejsze reguły Catanu w jednym miejscu
- Cel gry to zdobycie 10 punktów zwycięstwa.
- W swojej turze gracz najpierw rzuca dwiema kostkami, a potem może handlować i budować.
- Osady muszą być oddalone od siebie o co najmniej jedno wolne skrzyżowanie.
- Wyrzucenie 7 uruchamia złodzieja i może zmusić graczy do odrzucenia kart surowców.
- Najdłuższa droga i największa armia dają po 2 punkty.
Jak przygotować planszę i rozpocząć rozgrywkę
Podstawowy Catan jest przeznaczony dla 3-4 osób. Planszę tworzą pola terenu produkujące surowce, pustynia, wybrzeże oraz porty. Najważniejsze materiały to drewno, cegła, wełna, zboże i ruda. Pustynia nie daje żadnego surowca, a na początku gry właśnie na niej stoi złodziej.
Każdy gracz otrzymuje zestaw swoich elementów: 5 osad, 4 miasta i 15 dróg. Do tego dochodzą karty surowców oraz karty rozwoju. Na planszy umieszcza się również żetony z liczbami. Im częściej wypada dana liczba, tym częściej sąsiadujące z nią pola produkują zasoby.
Rozstawienie początkowe
Gracze ustawiają pierwszą osadę i połączoną z nią drogę w ustalonej kolejności. Potem w odwrotnej kolejności każdy stawia drugą osadę i drugą drogę. To ważny moment, ponieważ po postawieniu drugiej osady gracz otrzymuje po jednej karcie surowca z każdego przylegającego pola.Obowiązuje zasada odległości. Osada nie może stanąć na sąsiednim skrzyżowaniu, nawet jeśli należy do tego samego gracza. Między dwiema osadami musi znajdować się co najmniej jedno puste skrzyżowanie. W praktyce pierwsze ustawienie często decyduje o całej partii, dlatego patrzę nie tylko na wysokie liczby, ale też na dostęp do różnych typów surowców i możliwość szybkiego rozwoju.
Jak wygląda tura gracza
Standardowa tura ma prosty rytm, choć po kilku rundach pojawia się sporo decyzji. Gracz rzuca dwiema kostkami, rozpatruje produkcję, może przeprowadzić handel, a następnie buduje i zagrywa karty rozwoju. Handel i budowanie można wykonywać w dogodnej kolejności, o ile dana wersja instrukcji nie wprowadza dodatkowych ograniczeń.
Produkcja surowców
Wynik rzutu wskazuje żeton liczbowy. Każdy gracz, którego osada sąsiaduje z polem oznaczonym tą liczbą, otrzymuje jedną kartę odpowiedniego surowca. Miasto daje dwie karty zamiast jednej. Jeśli kilka własnych budynków znajduje się przy tym samym polu, produkcja jest naliczana za każdy z nich.
Jeżeli na polu znajduje się złodziej, to pole nie produkuje surowców. Złodziej może zablokować najbardziej wartościowy fragment planszy, więc jego położenie bywa ważniejsze niż sam wynik rzutu.
Handel z graczami i bankiem
Aktywny gracz może zaproponować innym wymianę kart surowców. Pozostali mogą handlować z nim, ale nie między sobą. To ograniczenie często umyka początkującym, szczególnie gdy kilka osób chce jednocześnie uzbierać materiały na miasto.
Bez portu wymiana z bankiem odbywa się w stosunku 4:1. Port ogólny zmienia ten kurs na 3:1, a port specjalizowany pozwala wymieniać konkretny surowiec w stosunku 2:1. Handel z innymi graczami zazwyczaj jest korzystniejszy, ale ma cenę polityczną. Pomagając przeciwnikowi, można przyspieszyć jego zwycięstwo.
Budowanie i koszty
| Element | Koszt | Punkty |
|---|---|---|
| Droga | 1 drewno i 1 cegła | 0 |
| Osada | 1 drewno, 1 cegła, 1 wełna i 1 zboże | 1 |
| Miasto | 3 rudy i 2 zboża | 2 |
| Karta rozwoju | 1 ruda, 1 wełna i 1 zboże | Zależnie od karty |
Drogę buduje się przy własnej drodze, osadzie albo mieście. Nowa osada musi łączyć się z własną siecią dróg, chyba że chodzi o początkowe rozstawienie. Miasto zastępuje istniejącą osadę, dlatego nie można postawić go na pustym skrzyżowaniu.
Ważne jest też to, że cudza osada może przerwać połączenie drogowe. Nie usuwa się wtedy dróg, ale przestają tworzyć jedną nieprzerwaną trasę. Ten szczegół ma ogromne znaczenie przy walce o najdłuższą drogę.
Co dokładnie daje punkty zwycięstwa
Partię wygrywa osoba, która podczas swojej tury osiągnie co najmniej 10 punktów zwycięstwa. Punkty zdobywa się przede wszystkim za osady i miasta, ale także za karty rozwoju oraz dwa specjalne tytuły.
- Osada daje 1 punkt.
- Miasto daje 2 punkty.
- Karta punktu zwycięstwa daje 1 punkt.
- Najdłuższa droga daje 2 punkty.
- Największa armia daje 2 punkty.
Najdłuższa droga
Ten tytuł otrzymuje gracz posiadający najdłuższy ciąg co najmniej 5 połączonych dróg. Liczy się najdłuższa nieprzerwana trasa, a nie suma wszystkich dróg na planszy. Rozgałęzienia nie dodają automatycznie długości, choć mogą pomóc zbudować bardziej elastyczną sieć.
Jeżeli przeciwnik postawi osadę na skrzyżowaniu należącym do trasy, może ją podzielić na dwa odcinki. Przy remisie tytuł zachowuje dotychczasowy właściciel. Jeśli nikt wcześniej go nie miał, remis nie daje go żadnemu graczowi.
Przeczytaj również: Zaklinacze cienia - jak działa ta gra fantasy?
Największa armia
Największą armię otrzymuje gracz, który jako pierwszy zagra 3 karty rycerzy. Każda kolejna zagrana karta rycerza wzmacnia pozycję, ale sam zakup kart nie wystarcza. Karty muszą zostać faktycznie zagrane.
Rycerz pozwala przesunąć złodzieja i ukraść losową kartę surowca od gracza mającego budynek przy wskazanym polu. Jeśli ktoś ma już największą armię, przeciwnik musi mieć więcej zagranych rycerzy, aby przejąć tytuł. Sam remis nie wystarcza.
Złodziej i wyrzucenie siódemki
Wyrzucenie 7 nie uruchamia produkcji. Zamiast tego każdy gracz posiadający więcej niż 7 kart surowców odrzuca połowę, zaokrąglając w dół. Osoba mająca 8 kart oddaje 4, a osoba z 9 kartami oddaje 4. Kart rozwoju nie wlicza się do tego limitu.
Gracz, który wyrzucił 7, przesuwa złodzieja na dowolne pole terenu poza pustynią, choć może również pozostawić go na pustyni. Potem kradnie jedną losową kartę surowca od wybranego przeciwnika sąsiadującego budynkiem z tym polem. Jeśli kilku graczy spełnia ten warunek, wybiera jednego z nich.
Najczęstszy błąd polega na traktowaniu złodzieja wyłącznie jako narzędzia do atakowania lidera. Czasem lepiej zablokować pole, które daje przeciwnikowi potrzebny surowiec, albo wybrać gracza posiadającego dużo kart, ponieważ zwiększa to szansę na wartościową kradzież.
Karty rozwoju i ich ograniczenia
Karty rozwoju kupuje się za rudę, wełnę i zboże. W podstawowej talii znajdują się rycerze, karty postępu oraz karty punktów zwycięstwa. Karta kupiona w danej turze nie może zostać zagrana od razu, z wyjątkiem sytuacji, w której karta punktu zwycięstwa daje graczowi zwycięskie 10 punktów.
Zwykle można zagrać jedną kartę rozwoju na turę. Karta rycerza pozwala przesunąć złodzieja i wykonać kradzież. Karta „Drogi budowy” daje dwie darmowe drogi, „Rok obfitości” pozwala dobrać dwa wybrane surowce, a „Monopol” umożliwia zażądanie od innych graczy wszystkich kart jednego wskazanego rodzaju.
Karty punktów zwycięstwa trzyma się w ukryciu. Nie trzeba ujawniać ich od razu, dlatego przeciwnicy nie zawsze wiedzą, jak blisko zwycięstwa znajduje się dany gracz. Z mojego doświadczenia wynika, że wiele partii przegrywa się właśnie przez lekceważenie osoby, która pozornie ma niewiele budynków, ale zbiera karty rozwoju.
Typowe błędy przy pierwszych partiach
Najwięcej nieporozumień wynika nie z trudności zasad, tylko z pośpiechu. Przed rozpoczęciem gry dobrze ustalić, czy korzystacie z ustawienia dla początkujących, czy losujecie całą planszę. Instrukcja dla nowych graczy zwykle zapewnia bardziej wyrównany start.
- Stawianie osad zbyt blisko siebie jest niedozwolone, nawet jeśli skrzyżowanie wydaje się korzystne.
- Po wyrzuceniu 7 odrzuca się połowę kart surowców tylko wtedy, gdy ma się ich więcej niż 7.
- Nie można handlować z bankiem w dowolnym stosunku bez odpowiedniego portu.
- Droga nie musi prowadzić wyłącznie do własnej osady, ale nie może przechodzić przez cudzy budynek.
- Zakup karty rozwoju nie oznacza możliwości zagrania jej w tej samej turze.
- Wygrana następuje od razu po osiągnięciu 10 punktów przez aktywnego gracza, a nie dopiero po zakończeniu pełnej rundy.
Początkującym radzę nie budować dróg bez wyraźnego celu. Droga sama w sobie nie daje punktów, a zużyte drewno i cegła mogłyby posłużyć do postawienia osady. Najlepsza trasa zwykle prowadzi do wolnego skrzyżowania, portu albo blokuje przeciwnikowi drogę do cennego obszaru.
Jak podejść do pierwszej rozgrywki
Na początku warto szukać równowagi między wysokimi liczbami a różnorodnością surowców. Pola oznaczone 6 i 8 produkują często, ale jeśli wszystkie sąsiednie tereny dają ten sam materiał, gracz może mieć problem z wymianą. Dobra osada startowa powinna zapewniać dostęp przynajmniej do kilku różnych zasobów.
Nie trzeba od razu walczyć o najdłuższą drogę. Czasem skuteczniejszy jest rozwój miast i kart rycerzy, szczególnie gdy przeciwnik ma słaby dostęp do rudy. Z drugiej strony szybka ekspansja ma sens, jeśli na planszy zostało niewiele dobrych skrzyżowań i można zabezpieczyć port.
Najważniejsza praktyczna rada brzmi prosto: obserwuj nie tylko własne karty, ale też to, czego potrzebują inni. Udany handel może przyspieszyć twoją budowę, lecz równie dobrze może dać rywalowi brakujący surowiec do miasta. Catan nagradza planowanie, ale także umiejętność zmiany planu po jednym nieoczekiwanym rzucie.
Co zapamiętać przed rozłożeniem Catanu
Podstawowy schemat jest łatwy do opanowania: rzut, produkcja, handel, budowa. Trudniejsze okazują się szczegóły, czyli zasada odległości, działanie złodzieja, przerywanie dróg i moment, w którym można ogłosić zwycięstwo.
Na pierwszą partię najlepiej przeznaczyć około 60-90 minut, choć czas zależy od liczby graczy, tempa negocjacji i doświadczenia grupy. Gdy wszyscy znają już koszty oraz ograniczenia, rozgrywka płynie znacznie szybciej, a najwięcej emocji przynosi nie samo budowanie, lecz decyzja, komu w danym momencie zaufać.